Sint-Pieterskerk Galmaarden

De Sint-Pieterskerk bevindt zich in het centrum van Galmaarden en is een beschermd monument sinds 1976.

De parochie Sint-Pieter bestond al in de 8ste - 9de eeuw. Van de oorspronkelijke kerk bleef enkel de torenkern uit de 13de eeuw bewaard, naast enkele elementen uit de 14de eeuw. De classicistische Sint-Pieterskerk is tegen elke gewoonte in west-oost georiënteerd. Ze werd in 1772 verbouwd en vergroot door de abdij van Vorst.

Van de oorspronkelijke kerk bleef enkel de torenkern uit de 13de eeuw bewaard, naast enkele elementen uit de 14de eeuw. Omwille van het stijgend aantal inwoners werd de parochiekerk een tweede maal vergroot in 1910. Ze werd in 1995 geheel gerestaureerd.

Het 18de-eeuwse kerkmeubilair omvatte het hoogaltaar, de zijaltaren, de kerkmeesterbanken, de biechtstoelen en de gebeeldhouwde kansel. In de parochiekerk liggen 21 grafstenen.

In de gevel is vandaag nog het wapenschild met bouwjaar 1771 te zien.

De brand van 2008

Op 12 mei 2008 verwoestte een brand de kerk bijna volledig, door een vuurwerkpijl die in het dak belandde. Enkel de 13de-eeuwse torenkern, de sacristie en de buitenmuren bleven bewaard.

De kerkfabriek stabiliseerde het gebouw en werkte gedurende meerdere jaren aan een restauratieproject waarbij de kerk haar oorspronkelijke functie zou behouden en waarbij culturele nevenbestemming aan de kerk gegeven kon worden. Hoewel hiervoor een volledig ontwerp werd uitgewerkt, besliste het bisdom uiteindelijk om in Galmaarden geen parochiekerk meer te laten bouwen. Daarmee kwam een einde aan het restauratieproject.

Herbestemmingsproject

Het gebouw werd begin 2016 door de kerkfabriek Sint-Pieter overgedragen aan de gemeente. Samen met het Projectbureau Herbestemming Kerken van het Team Vlaamse Bouwmeester werd een uitgebreid traject opgestart om een duurzame toekomst voor het monument uit te werken. Het Projectbureau duidde architectuurbureaus Thys-Vermeulen en Studio Roma aan om een geschikt project te ontwikkelen.

Aan dit onderzoek ging een participatief proces vooraf waarbij inwoners, adviesraden en experten meedachten over de nieuwe bestemming van de kerk. De studie resulteerde in 2017 in een heldere visie en in het vastleggen van de nieuwe functies van het gebouw.

In 2018 werd een werkgroep opgericht, bestaande uit raadsleden, medewerkers van het lokaal bestuur, het college van burgemeester en schepenen, adviesorganen en experten, onder begeleiding van streekintercommunale Haviland. Dit resulteerde in een architectuurwedstrijd. De architecturale opdracht werd gegund aan de tijdelijke vennootschap Bressers - B-ILD.

De kerk kreeg zo een nieuwe maatschappelijke invulling als bibliotheek, ontmoetingsruimte, toeristisch onthaal, exporuimte en uitkijktoren. Ook de omgeving werd mee opgenomen in het project. Het voormalige kerkhof evolueerde naar een groene kerktuin. De site zal in de toekomst een rechtstreekse verbinding krijgen met het Baljuwhuis.

Bouwkost

Het kerkgebouw werd oorspronkelijk verzekerd door de kerkfabriek Sint-Pieter Galmaarden. Om en bij de 5,2 miljoen euro werd uitgekeerd, een som berekend op de restauratie van een kerk, zonder nevenfuncties.

De opkuiswerken na de brand en de belangrijke instandhoudings- en beschermingswerken en de latere voorbereidingen voor de ontwerpplannen, toen nog in functie van een kerk met beperkte nevenbestemming, kostten de kerkfabriek om en bij de 1,4 miljoen euro. Bij de overdracht van het dossier aan het gemeentebestuur werd het resterende kapitaal van ongeveer 3,8 miljoen euro mee overgedragen.

De werken die in 2026 worden opgeleverd gaan veel verder dan de restauratie van een kerk. Er werd een bibliotheek, een ontmoetingshal, een toegankelijke uitkijktoren, een groen kerkplein met tuin en een toegankelijker Baljuwhuis gecreëerd. Ook de tussenliggende Kammeersweg werd heraangelegd en van nieuwe riolering voorzien.

De huidige raming van de totale ontwerp- en bouwkost van het project kerk-kerkplein-Kammeersweg-Baljuwhuis bedraagt om en bij 11 miljoen euro. Rechtstreeks ten laste van het lokaal bestuur is dit ongeveer 6 miljoen euro. Er werd dan ook, naast het aanwenden van de verzekeringspremie, maximaal ingezet op subsidieaanvragen.

Door Agentschap Onroerend Erfgoed werden ondersteuningspremies toegekend van in totaal iets meer dan 1,4 miljoen euro.

Door LEADER Pajottenland+ werd een investeringspremie toegekend van 242.726,97 euro (bestaande uit een Europese subsidie van 104.372,60 euro, een Vlaamse subsidie van 69.177,19 euro en een provinciale subsidie van 69.177,19 euro) voor de toegankelijke panoramatoren als toeristische trekpleister.